Kunst, het is een vak

Regels.

 

Van een goede vriend kreeg ik een boek te leen met als titel: “23 Dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme”. De schrijver is Ha-Joon Chang. In het boek geeft hij een breed, gefundeerd inzicht in de wereld van het grote geld en het vrijemarktdenken en pleit hij voor een verstandig, restrictief overheidsbeleid. Het spreekt mij aan. Of het nu de economie, de kunst of de sport betreft, strenge regels zijn voorwaardelijk, daarna kunnen de remmen los en de teugels gevierd worden. Ik heb de aanwezigen bij de opening van mijn laatste tentoonstelling het aanbod gedaan hen een aantal recepten te sturen voor het maken van mooie kunstwerken. Deze recepten gaan uit van eenvoudige doch strenge regels met betrekking tot het materiaal, de techniek of de werkwijze, daarna bepalen chaos, toeval en intuïtie (misschien ook wel onnozelheid en domheid) het uiteindelijke resultaat. Ik ben mij ervan bewust dat ik dit aanbod doe als een professional die getraind is in het kijken naar beelden en in het maken van beelden. Geen enkel aspect, middel of element daarbij is mij vreemd. Ook al geef ik de regels weg, ik weet dat amateurs en hobbyisten die kunstwerken nooit zullen kunnen maken. Zoals mijn monteur zei, toen ik mijn Citroen C5 naar de garage bracht, nadat ik eerst zelf urenlang geprobeerd had om een defect lampje te vervangen en hij dit in no time opknapte, “Automonteur, het is een vak”.

Overstijgen

 

Een Hogere Werkelijkheid.

St. Vitus. Onbekende meester.

Op dit moment werk ik aan een installatie die in eerste instantie geïnspireerd is op een misvatting. Dat is niet erg. Ook in de wetenschap worden de mooiste uitvindingen gedaan op weg naar iets anders. Ik dacht een obscure zender te ontvangen, zoals ooit mijn gemanipuleerde, organische radio’s die ontvingen. Het bleek echter de krachtige conservatieve katholieke middengolf- en internetradiozender Radio Maria te zijn. Vervolgens heb ik een radio-ontvanger gekoppeld aan een pompsysteem, waardoor tijdens de ontvangst van al het geestelijke voedsel dat Radio Maria ons 24/7 biedt donkerrode tranen langs de muur naar beneden stromen en op magische wijze donkerrode menselijke silhouetten vormen. Al werkende herinnerde ik mij het prachtige houten beeldje van St.Vitus, gemaakt door een onbekende meester. Ik zag het ooit in Museum Kurhaus Kleve. Het verbeeldt het christelijke martelaarschap van St.Vitus, die zelfs in kokende baden met olie en hars nog niet klein te krijgen was. Ik heb een kopie daarvan eveneens gekoppeld aan een pompsysteem waardoor zowel zwarte als gele vloeistoffen langs de muur naar beneden stromen en op eenzelfde raadselachtige wijze menselijke silhouetten vormen. Ik ben een agnost. Religie is voor mij een menselijke constructie net zoals een kunstwerk dat is. Om een “Hogere Werkelijkheid” te bereiken, moet er eerst veel menselijke, fysieke en vaak banale arbeid verricht worden om de technische voorwaarden daarvoor te scheppen.

Happy Fish

 Pulsen!

 

Happy Fish

Een plan om een ballet met vissen te maken door elektriciteit het water in te sturen en de vissen met het wisselend omkeren van de polen in de door mij de gewenste richting te sturen, heb ik nooit willen uitvoeren. Waarom eigenlijk niet?  Vele vissoorten hebben iets met elektriciteit, dat is bekend. Ze hebben een zoeklichtje, sensoren voor elektrische veldlijnen of ze geven je zelfs een elektrische schok. Ik heb slechts eenmaal op een bescheiden manier een aantal goudvissen in aquaria,  jawel geheel functioneel en vooral ook betekenisvol, als weerstanden in een zwakstroom circuitje van een organische radio gebruikt. Daar hadden de visjes geen last van. Je moet, was altijd mijn gedachte, uiterst terughoudend zijn zodat je het dierlijke leven niet beschadigt. We kennen de elektrovisserij al langer. Onlangs verscheen een bericht in de pers dat de Nederlandse “pulsvissers” met behulp van elektriciteit tweemaal zoveel platvis mogen vangen. “Ze trekken alleen maar even een beetje krom” zei een visser. De Nederlandse vissers die wachten op een pulsvergunning voor het vissen middels de duurzame pulstechniek kunnen nu snel met hun kotters met pulskorftuig aan de slag. Deze nieuwe methode schijnt veel milieuvriendelijker te zijn. Pulsen! Het mag weer, het is helemaal OKÉ. Misschien ga ik toch het vissenballet eens uitvoeren.

 

Not Happy Fish

 

 

Kunst en Leven

Oosterbeekse School Revisited?

Nico Schulte. 12 landschappen. Krijt op papier 1981.

 

Ik woon in Arnhem. Sinds kort heb ik een atelier in Oosterbeek. Er ging een wereld voor mij open. Ik ontmoet er gepassioneerde kunstenaars, kunstliefhebbers en vrijwilligers die een geweldig kunstklimaat neerzetten. Kunst en leven lijken er op een vanzelfsprekende manier samen te gaan. Korte lijntjes en een directe respons op het beeldende werk, het is hartverwarmend. Scarabee en de Kunstkoepel doen er prachtig werk de beeldende kunst voor het publiek zichtbaar te maken. Voorwaarde is wel dat je als beeldend kunstenaar uit je zelfverzonnen wereldje stapt en je quasi-elitaire kunstplek verlaat. Mijn atelier bevindt zich in het atelierverzamelgebouw Ateliers Dennenkamp. De kunstenaars in dit gebouw participeren volop in het zichtbaar maken van hun professionele werk in de vorm van workshops, open dagen, kunstroutes, verkooptentoonstellingen, lokale en (inter-)nationale presentaties.

Verwondering

Over Landschappen, Structuren, Overvloeiers en Drippings.

 

Nico Schulte 3 Details 1981/2014

 

Binnenkort presenteer ik, nagenoeg gelijktijdig, mijn (nog onbekende) beeldende werk op papier op twee verschillende plekken in Oosterbeek. Op dinsdagavond 04 februari 2014 20.30 uur is er een opening van mijn werk in Cultuur- en Ontmoetingscentrum Kreek, Weversraat 24, 6862 DP Oosterbeek waarbij ik landschappen en machinetekeningen toon en op zaterdagmiddag 08 februari 2014 15.30 uur is er een opening van mijn werk in Galerie De Sonnenberg, gevestigd in woonzorgcentrum De Sonnenberg, Sonnenberglaan 4, 6861 AM Oosterbeek met structuren en collages.

Henk Meutgeert, verbonden aan de Stichting Scarabee, schreef de volgende tekst: 

In gesprek met Nico Schulte.

Aan de wand van het Oosterbeekse atelier van Nico Schulte (1949 Avereest) verspreidt een bloedrode bejaarde transistorradio de katholieke boodschap van de Nederlandse middengolfzender Radio Maria. Vanuit het binnenste van het apparaat welt een al even bloedrood waterstroompje op dat een spoor over een strook wit papier trekt om daarna in een klein putje te verdwijnen. Schulte stemde enige tijd geleden toevallig af op het radiostation, verbaasde zich over de zender en dacht iets obscuurs te hebben gevonden. Maar hij kwam er achter dat het hier een uiterst moderne en efficiënte organisatie betreft, zo lezen we op zijn weblog. Op dat blog verwondert hij zich over nog meer zaken; zijn kat die over zijn toetsenbord loopt, een uitnodigingskaart van een museum, het assortiment van Ikea of het tijdelijke Arnhemse busstation. En dat geldt ook voor het werk dat hij als beeldend kunstenaar het licht doet zien. “Eigenlijk heeft alles wat ik maak te maken met verwondering”, zegt hij.

Schulte exposeert de komende weken op twee plaatsen in Oosterbeek; in Kreek laat hij onder andere zijn tekenmachines zien en de resultaten daarvan, in De Sonnenberg hangen zijn ‘drippings’ samengesteld uit druppels verf, zijn uit veel onderdelen ontstane ‘structuren’ en landschappelijke werken. En daarmee gunt hij de bezoekers van de expositie in De Sonnenberg een primeur. Nog nooit heeft hij ‘hangende’ werken voor het publiek gepresenteerd. Dat hij dat nu wel doet is min of meer het gevolg van zijn verhuizing naar het atelier in de voormalige Dennenkampschool in Oosterbeek. Door die verhuizing kreeg Schulte de kans om zijn door de jaren heen ontstane werken weer eens goed te bekijken.

 “Ze zijn uit de duisternis in het volle licht gekomen”, zegt hij schaterlachend om die wat gezwollen uitdrukking meteen wat te relativeren. “Misschien was het ook wel de behoefte om het verleden wat op orde te brengen. Ik maak wat, en dan maak ik weer wat, en nog weer wat. Als je steeds nieuwe dingen maakt dan blijft je een heleboel papier achtervolgen. En nu ik het allemaal weer een beetje ‘salonfähig’ maak is het voor mij ook verrassend hoe ze er uit zien. Ik heb het werk eigenlijk nooit zo bekeken als ik het nu doe, ik krijg er weer een nieuwe relatie mee. Op een bepaalde manier is het allemaal nieuw.”

Nico Schulte bezocht in de jaren zestig de academie in Arnhem. Het was de tijd van de democratisering, die ook binnen het onderwijs zijn beslag kreeg.

Schulte: “De discussie werd daar volop gevoerd. Je moest een programma met opdrachten doorlopen en als je daar zelf je ideeën over had kreeg je er eigenlijk geen feedback op. Ik experimenteerde volop met het schilderen. Eigenlijk heb ik op de academie maar één schilderij gemaakt, maar dan wel steeds opnieuw. Ik trok mijn consequenties uit de situatie en had het idee dat men mij niks meer kon leren. Ik ben weggegaan en heb staatsexamen gedaan.”

Direct na het behalen van zijn onderwijsakte begon hij met lesgeven. Een jaar later belandde hij toch weer op de academie in Arnhem, maar nu als docent. Het bleek dat zijn benadering toch werd gewaardeerd. Hij bleef lesgeven tot aan zijn pensionering en werkte daarnaast steeds als beeldend kunstenaar.

Schulte werd vooral bekend met zijn installaties met geluid, hij experimenteerde met het opwekken van energie door onder andere gebruik te maken van organisch materiaal en hij ‘herbouwde’ radio’s met organische materialen. Projecten die na een tentoonstelling meestal “op de vuilnisbelt terecht kwamen omdat ze onmogelijk konden worden bewaard”, zegt hij. En hij construeerde onder meer zijn tekenmachines die reeksen tekeningen voortbrachten. Daarnaast bleef hij, net als op de academie, tekenen, maar hij heeft die tekeningen, net als zijn andere ‘vlakke’ werk, nog nooit tentoongesteld. Tot nu toe.

De werken die hij in De Sonnenberg toont zijn ontstaan vanaf de jaren zeventig. “Ik heb nooit de behoefte gehad om ze aan het publiek te laten zien. Dat geldt niet voor het werk dat gemaakt is met mijn tekenmachines. Dat werk heb ik uit handen gegeven en ze waren onderdeel van de installatie”, zegt hij.

Net als dat het geval is bij de installaties die hij in de loop der jaren maakte hebben veel van zijn ‘horizontale’ werken te maken met techniek en natuurlijke processen. Zo zijn zijn ‘drippings’ op papier studies waarin wordt onderzocht wat de zwaartekracht teweegbrengt. “Van hoe hoog laat je een druppel verf vallen, en hoeveel verf laat je vallen? En wat is het resultaat dan?”, verklaart hij. Andere werken zijn samengesteld uit verschillende materialen en onderdelen en zijn ontstaan door eenzelfde procesmatige manier van werken.

Schulte: “Hoe ver kan ik gaan om uit heel verschillende onderdeeltjes toch een soort geheel te maken? De werken bestaan uit lagen, steeds over elkaar heen, waardoor er toch een min of meer homogeen geheel ontstaat. Alles mag in mijn werk. Alle materiaal is oké, plakband, papiertjes, verpakkingsmateriaal, oude kaarten, alles wat er zo los en vast zit. Al die verschillende dingen bij elkaar verdwijnen in één homogeen oppervlak, waarbij al de details wegvallen. Net als een tribune vol met mensen, daar valt het ene individu ook niet meer op. Als ik dat punt bereikt heb, dan is het goed, dan moet ik niet verder gaan.”

“Eigenlijk heeft alles wat ik maak te maken met verwondering. De verwondering over wat je kunt zien, wat je waarneemt. Geluid, beweging, licht. Dat heb ik ook met foto’s. Ik dacht: hoe is het toch mogelijk dat je een foto kunt lezen, dat dat een beeld is dat de neerslag is van de werkelijkheid, dat het lijkt op een ruimte, dat je iemand kunt herkennen. Je kunt zeggen: dat is toch gewoon zo, maar stel je eens voor dat ik in Nieuw Guinea woon en een reiziger laat mij voor het eerst een foto zien. Ik neem aan dat ik niet meteen dezelfde voorstelling zie als die reiziger. Als je er over nadenkt is het wel grappig, uiteindelijk maak je als kijker altijd je eigen beeld. En het is bijzonder dat anderen datzelfde gaan doen. Zo wordt een landschap dat je ziet altijd een persoonlijk landschap, met eigen betekenissen en associaties. Er bestaat geen waarheid als een koe. Maar je moet er ook mee oppassen; als kunstenaar stuur ik de kijker natuurlijk wel.”

“In mijn werk verbeeld ik geen persoonlijke inhoud of boodschap, maar als geheel zegt het wel iets over mij. Ik werk rationeel, ik heb een plan en daarna laat ik het een beetje waaien. Orde en chaos zitten altijd in mijn werk en het gaat ook altijd om onderzoek. Ik begrijp nooit dat andere mensen alles maar voor lief nemen. Hoe zit iets nou, hoe kan iets, dat wil ik onderzoeken. In de lessen die ik gaf heb ik me er altijd over verbaasd dat ieder kind weer anders tekent en weer met andere dingen komt. Een opdracht was bij mij alleen maar een vertrekpunt. In ons vak is het zo dat je je aan die opdracht moet houden zodat er later beoordelingscriteria op los kunnen worden gelaten en er kan worden gewezen op alles wat niet deugt. Daar heb ik altijd anders over gedacht.”

 

Leren van Dieren

Mijn kat Tommy.

Scvgbhnjy,,k,;;kjhjiuerrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrbbhjyjkykmhhk,.lh/”||\dfertyhjyukioo;/xzdcbnhj,k.-]xdew azaert  2  6   6 6rfdrsfgrh cgb

Ben ik net bezig om een nieuw afgewogen bericht te maken voor mijn blog met een thema en een video, loopt mijn lieve kat over mijn toetsenbord. Zij wil aandacht om aangehaald te worden. De tekst die zij als spoor achterlaat in mijn Word bestand is volstrekt willekeurig. Toch heb ik voor even een moment de neiging om die tekst te lezen. Waarom doe ik dat? Is het omdat je weleens hoort over geheime tekens en verborgen codes? Is het omdat dieren dingen aanvoelen, zoals naderende rampen, die ons als mensen volstrekt ontgaan? Is het omdat apen beter kunnen beleggen dan al die professionals bij RTL7? Is het dat belangrijke uitvindingen altijd bij toeval op weg naar iets anders gedaan worden? Is het dat grote kunst ontstaat als het hoofd leeg is? Ik dacht een rationeel persoon te zijn. Ik ben het niet. Ik ben vatbaar voor suggesties, placebo's en alle andere vormen van irrationaliteit. Ik leef in die wereld.   

Diversiteit

Doneren.

Poster Radio Maria (detail).

Bij toeval zag ik bij het zappen op de televisie de nieuwjaarsgroet van Omroep Gelderland. Omdat de omroep bij mij om de hoek gevestigd is, kende ik de langdurige, koortsachtige verbouwactiviteiten van haar locatie die het afgelopen jaar plaats vonden. Maar toen ik het filmpje zag waarin haar medewerkers de nieuwjaarsgroet brachten, schrok ik echt. Een heel plein vol. Ik zag er wel honderd! Wie betaalt dat eigenlijk allemaal? Spontaan kreeg ik heimwee naar de amateur, naar de radiopiraat die met de hulp van een paar vrienden en een paar kratten bier, kwalitatief gezien, minstens een vergelijkbaar product aflevert. Ik waardeer bijzondere, authentieke initiatieven en doe waar mogelijk een donatie. De diversiteit van het cultuurlandschap is een groot goed en dient zoveel mogelijk met particuliere middelen ondersteund te worden. Liefst zo direct mogelijk en zonder tussenkomst van loterijen en dergelijke. Zelf ben ik al jaren een grote fan van de Amerikaanse radiozender 88.7 WNCW Spindale NC op het internet. Ga ook eens naar http://wncw.org/listen-live en beleef de fantastische, altijd weer verrassende programmering waarin zeer betrokken radiomakers uiteenlopende muziekstijlen aan bod laten komen. Deze zender moet het vooral hebben van donaties. Daar doen ze in Amerika helemaal niet moeilijk over en ze zijn er zeer creatief in. Zelfs als ik mij met de inhoud van een initiatief, zender, stichting of vereniging niet helemaal kan verenigen doneer ik toch. In Nederland onder meer aan de zender Radio Maria hoewel haar conservatieve katholieke geluid op de middengolf mij soms pijnlijk tegen de borst stuit: http://www.radiomaria.nl/ 

NatLab

Science Fiction.

 

 

Nico Schulte. Pentekeningen ca. 1980. Robots en andere figuren. 

 

Ook deze tekeningen was ik vergeten toen ik ze bij het opruimen tegenkwam. Merkwaardige tekeningen. Een robot- achtige figuur die zich uit een soort wand losmaakt en een object, bestaande uit staketsels en aderen, dat lijkt te groeien in een min of meer geconditioneerde omgeving. Het is Science Fiction. Ik herinner mij de periode rond 1980 dat mij dit interesseerde. Niet veel later begon ik mijn beeldende experimenten met het terugbouwen van radio’s door zoveel mogelijk de industriële componenten daarvan te vervangen door natuurlijke, organische materialen waarbij de elektrische voeding werd opgewekt door galvanische energievelden. Het lijkt allemaal absurd, maar recent lees ik dat het onderzoek door Marjolein Helder - zie: http://www.plant-e.com/ - om elektriciteit uit planten te benutten, zeer beloftevol is. Het was ook de periode dat ik, ondanks de welwillende houding van de onderzoekers zelf, tevergeefs bij het Natlab van Philips als beeldend onderzoeker tot een overeenkomst trachtte te komen om te experimenteren met de nieuwste LCD-technieken. We weten hoe het is afgelopen met het NatLab toen Philips haar strategie wijzigde. Er is echter hoop. Ik hoorde Robbert Dijkgraaf onlangs pleiten voor een revival van zo’n plek waarbij de beste onderzoekers met de beste faciliteiten worden ondersteund. Waarom is die plek wel in Princeton en niet gewoon in Nederland?  

 

Verbeelding

Auto's.

Als je je zolder opruimt en je vindt een paar ontwerpschetsen terug die je vergeten was, dan ben je bij de eerste aanblik daarvan weer helemaal terug bij het gevoel dat je had toen je deze schetsen maakte. Supersnelle auto’s. Auto’s die je nooit hebt bezeten, die je nooit hebt kunnen kopen, maar die je wel hebt verbeeld. Het terugvinden van een herinnering aan die verbeelding is eigenlijk ook een bezit:

 

 

3 schetsen uit 1975.

 

 

 

Een hoger doel

Vernederen.



Zit ik weer eens het boek “Nooit meer slapen” van Willem Frederik Hermans te lezen. Het is een afgeschreven bibliotheekboek, vol met vlekken, aantekeningen en platgeslagen muggen. Wat dat betreft kom ik aardig in de sfeer van het boek waarin de schrijver de ellende beschrijft die hij op zijn voettocht door Lapland meemaakt. Wat "Hermans" meemaakt dient een hoger doel: zijn wetenschappelijke onderzoek wil hij afsluiten met het liefst een summa cum laude. Hogere doelen doen mensen het uiterste van zichzelf eisen. Iedere dag verleggen de professionals hun grenzen en gaan risico’s aan. Met de poten in de stront, met de handen in een gezwel, met het hoofd in de vuurlinie. Je zou wel gek zijn om deze risico’s aan te gaan zonder de voordelen daarvan te genieten met het verwerven van geld, aanzien en waardering. Je zou wel gek zijn om stompzinnige taken uit te voeren als er een hoger doel ontbreekt. Het is voor iedere bijstandstrekker vernederend als je door de overheid verplicht wordt om stompzinnige taken uit te voeren op straffe van sancties als het hogere doel volstrekt corrupt is. De overheid heeft helemaal geen banen. Ik prijs mij gelukkig dat het hogere doel van kunst in zichzelf gelegen is. Daarvoor is helemaal geen overheid nodig.