Een vraag

Is alles Cultuur?

Cover Buch Christian Thies.

Heel even dacht ik te maken te hebben met de walgelijke presentatie in het kader van de beeldende kunsttentoonstelling Sonsbeek'16 in Arnhem met een modeshow van oranje zwemvestjes om het kunstpubliek bewust te maken van de vluchtelingenproblematiek. Hoe pervers en wat een onzin. Tot mijn opluchting dien je het oranje vestje in deze afbeelding slechts te dragen bij pech op de Autobahn en kun je dit fantastische boek zonder enige schroom lezen om het (container)begrip cultuur, dus ook de kunsten, te bezien en vooral de rol van de overheden hierin. 

Walking with a friend

Sonsbeek'16 Transaction.

 

 

 

  

Sonsbeekpark Arnhem 23-08-2016

Vandaag bracht ik in gezelschap van mijn vriend John W. Padberg, die even uit Amerika over was, een kort bezoek aan Sonsbeek’16 Transaction. Ik wilde hem graag de highlights tonen van wat de beeldende kunst in Nederland vermag en schrok behoorlijk toen we gezamenlijk het tentoonstellingsterrein in het Sonsbeekpark betraden in gespannen verwachting van al het moois dat ons weldra zou gaan verrassen. De Witte Villa naderend, zagen we ons echter direct omringd door wel heel veel lelijke, zelfs vieze dingen en allerlei afval. Voor een moment maakte een gevoel van plaatsvervangende schaamte zich van mij meester en vroeg ik mij af hoe ik dit moest uitleggen aan mijn vriend. Hij voelde onmiddellijk mijn ongemak. “Don’t worry”, he said, “The material world is always in transition. See the beauty of it”. John is een spirituele man. Ik ben direct foto's gaan maken om de schoonheid daarvan die ik nu nog niet helemaal begrijp toch nog eens te leren ontdekken.

Infuus

De kunst aan het infuus van de overheid.

Toiletpotten gooien op Koning(s)innedag

 

Kauwgom plakken bij opening Sonsbeek'16

In mijn blog schrijf ik over beeldende kunst. De autonome beeldende kunst gaat mij bijzonder aan het hart en zou ver weg moeten blijven van iedere overheidsbemoeienis. De realiteit is echter dat kunstenaars, curatoren, kunstinitiatieven en -instellingen elkaar op dit moment volop aan het feliciteren zijn met het ontvangen van de een of andere subsidie van de een of andere overheid, alsof zij er toe doen omdat zij een goedkeuringsstempel voor kwaliteit van de overheid hebben ontvangen. Dit is beslist een misvatting, enige bescheidenheid zou daarom de ontvangers sieren. Zij tonen eerder een bewijs van onvermogen om te overleven in een vrije markt en leveren daartoe noodgedwongen in ruil voor slechts enkele centen hun autonomie in door forse inhoudelijke bijdragen te leveren aan het algemene nut van de kunsten zoals dit door de diverse overheden in allerlei beleidsnotities geformuleerd is. 

Hoe heeft het zover kunnen komen?

De navel van Daphne

HULDE!

De navel van Daphne.

ik schreef het al eerder. Hulde! Voor vele miljoenen staat Arnhem nu op de kaart als de historische plek waar de autonome beeldende kunst definitief ten grave is gedragen. Het Arnhemse en Gelderse bestuur, middels een door haar ingestelde selectiecommissie, haalde met een unanieme beslissing het Paard van Troje binnen bij het selecteren van de curatoren voor de beeldententoonstelling Sonsbeek’16 in Arnhem en ging daarbij, willens en wetend, grotendeels voorbij aan haar eigen potentieel aan fantastische beeldende kunstenaars.
Het is de laatste 15 jaar een trend geworden om alleen nog maar "nuttige" kunst te financieren ten behoeve van welzijn, integratie, educatie, verbinding en nog veel meer van die mooie doelen, maar het blijft toch uiterst merkwaardig dat Nederlandse gemeentelijke en provinciale overheden zichzelf, cultureel gezien, tot een ontwikkelingsgebied verklaren en zich met een hele grote zak geld vrijwillig uitleveren aan de naïeve pretenties van de curatorengroep ruangrupa die verantwoordelijk is voor Sonsbeek'16 Transaction alsof er met de sociale interactie in ons homeland iets mis zou zijn en we allerlei maatschappelijke problemen via het podium van de kunst zouden kunnen oplossen. Wie had dit ooit kunnen voorzien? Alsof de Westerse kunst een groot misverstand is, de Verlichting nooit heeft plaats gevonden en DADA, FLUXUS, NUL, ZERO, COBRA, ARTE POVERA of MINIMAL, laat staan Duchamp en Beuys, nooit hebben bestaan.

Op verschroeide aarde groeien de mooiste bloemen. Dat er anno 2016 op de niet of nauwelijks gesubsidieerde kunstplekken in de stad Arnhem en de regio prachtige beeldende werken ontwikkeld en getoond blijven worden is enkel te danken aan de intrinsieke gedrevenheid en de persoonlijk gevoelde noodzaak van haar kunstenaars om de wereld met beelden te onderzoeken, vaak in weerwil van een uiterst karig inkomen. Helaas maken ook na de forse bezuinigingen in de cultuursector, nog veel te veel personen, die zelf niets produceren maar wel op de loonlijst staan, de dienst uit en bepalen grotendeels de agenda. Als je de beleidsplannen leest, beloven ook de komende culturele evenementen in de regio niet veel goeds (daarover later meer) en blijven de diverse overheden het enorme creatieve kapitaal aan autonome beeldende kunst, dat hen zomaar in de schoot lijkt geworpen, ernstig verwaarlozen.

Het wordt hoog tijd dat de uitvoerenden, dat zijn de beeldende kunstenaars zelf, weigeren om aan al die politiek correcte participatiekunst deel te nemen en daarmee een eerste stap te zetten om het terrein van de autonome beeldende kunst terug te veroveren. Ik zou daarbij willen refereren aan het boek van Maarten Doorman, getiteld "De navel van Daphne".

Bizar (3)

Op de kaart staan.

sporen in vm. kraakpand AH. 

Wat “op de kaart staan” is, leerde ons de Arnhemse hoerenbaas Rudy Kousbroek toen hij onlangs in een van de plaatselijke media er opnieuw voor pleitte om (een deel van) de hoerenbuurt in het Spijkerkwartier in Arnhem her in te richten, "goed werk" te doen als weldoener, de meisjes te beschermen en ook nog eens netjes de verschuldigde belastingen te betalen om daarmee Arnhem weer als vanouds op de eerste plaats te zetten van plekken die tot in de verste uithoeken van de wereld, tot diep in Mongolië, een grote bekendheid genieten.

Na de tien miljoen voor een Girostart (wie herinnert zich dat eigenlijk nog?) heeft het provinciestadje Arnhem zich samen met de provincie Gelderland voor een slordige twee en een half miljoen, en waarschijnlijk voor nog heel veel meer, wederom op de kaart willen zetten met een nieuwe uitgave van de Sonsbeek tentoonstellingen en daarvoor de curatorengroep ruangrupa uit Indonesië uitgenodigd. De curatoren hebben er geen gras over laten groeien door allereerst in diverse publicaties het westerse kunstbegrip voor dood te verklaren en vervolgens een beeldententoonstelling zonder beelden te organiseren, getiteld Sonsbeek16 Transaction, waarbij de kunstenaars als welzijnswerkers en wereldverbeteraars worden ingezet en de kunstwerken niet meer dan een soort bouwsels zijn die louter als ontmoetingsplekken dienen voor feestvierders, kauwgomplakkers, pingpongers en broodbakkers.

Arnhem staat nu voor altijd op de kaart als de historische plek waar de autonome beeldende kunst definitief ten grave is gedragen.

Bizar (2)

Wat de kunst ons kan leren.

Jan Henderikse bij Verbeke.

Ik schreef het al eerder in mijn blog. Niets zuig ik uit mijn duim. Ik heb alleen maar een aantal uitspraken, die de curatoren van Sonsbeek'16 zelf in de diverse media hebben gedaan, simpelweg opgesomd en in mijn blogartikel op een rij gezet. Dat hieruit een nogal absurd beeld is ontstaan is niet het gevolg van een of andere persoonlijke mening, dat zou zeker een misvatting zijn, maar het gevolg van de verwerpelijkheid van die uitspraken zelf. 

In de beste tradities van de beeldende kunst heb ik in mijn blogartikel Bizar een tweetal technieken toegepast, louter om het effect van die uitspraken kracht bij te zetten en daarmee haar abjecte karakter te benadrukken. Allereerst heb ik het middel van het contrast toegepast door de uitspraken tegenover een aantal nijpende wereldproblemen te plaatsen. Als tweede middel heb ik het onvervalste nevenschikken en herhalen toegepast zoals ZERO en NUL mij leerden: een watje is een watje, een mooi paneel met veel watjes is een kunstwerk (Henk Peeters); een flesje bier is een flesje bier, een nette stapel kratten met flesjes bier is een kunstwerk (Jan Henderikse).

Met dank aan allen die reageerden op en onderling discussieerden over mijn artikel, schrijf ik in vervolg hierop een aantal nieuwe berichten in mijn blog waarin ik vooral zal ingaan op het hernemen van de kunst door, jawel, hoe verzin je het, de kunstenaar zelf.

Bizar

Participatiekunst.

Googleimagefireindonesia

Terwijl de wereld in brand staat en de openbare ruimte in bezit wordt genomen door legers, terroristen, hooligans, migranten en stakers, waarbij de overheden alle zeilen moeten bijzetten om nog enigszins op een humane manier de orde te bewaren, hebben in diverse publicaties de curatoren van de door diezelfde overheden met ettelijke miljoenen gesubsidieerde beeldende kunstmanifestatie Sonsbeek'16 Transaction in Arnhem de kunst vogelvrij verklaard en het publiek uitgenodigd om actief in de tentoonstelling te participeren door onder meer het Gemeentemuseum te bezetten, tegen de in het Sonsbeekpark tentoongestelde werken te urineren, ja zelfs deze in de fik te steken. Verfrissend, zelfs bruisend, zo wordt algemeen in de diverse bladen, van de NRC tot de Volkskrant, van de Gelderlander tot The New York Times, de aanpak van de curatorengroep ruangrupa uit Indonesië geroemd om de beeldende kunst van haar sokkel te halen en tot de grond toe af te breken. Er wordt nu al over gesproken om deze succesvolle aanpak over 4 jaar een vervolg te geven.

Heel Holland Bakt

Stokbrood

Nabij de watermolen in het park Sonsbeek in Arnhem staat een huisje dat uit houten latjes is opgebouwd en gedurende de tentoonstelling Sonsbeek’16 Transaction langzaam in een oven opgestookt zal worden om er broodjes mee te bakken. Het was groot nieuws toen werd aangekondigd dat de eerste houten delen van het bouwsel er al uit zijn! Daarmee is nu al 2 keer gebakken: pizza door Jochem de Wit en desembrood door Tom van Otterloo. Wat zal het volgende baksel zijn? Ik kan niet wachten. Het advies van de organisatie aan het publiek is daarom om Facebook en de website van Sonsbeek goed in de gaten te houden. Zelf gok ik op stokbrood.

Zo flauw de projecten van de deelnemende kunstenaars zijn, zo scherp, ja zelfs bizar, zijn de uitspraken van een paar curatoren van Sonsbeek’16 in een interview met Marian Cousijn in De Correspondent waarin zij claimden dat de openbare ruimte van iedereen was. “Ga vooral je gang”, was de oproep aan het publiek. “Geef een statement af, kaap het museum, steek de boel in de fik en plas tegen de kunstwerken aan”.

Social Design (11)

Fight back.

Beeld in Düsseldorf 2015.

Dit is echt het allerlaatste artikel dat ik schrijf over het aspect Social Design in de wereld van de Beeldende Kunst. Sommigen denken dat ik al die lelijke dingen die ik opschrijf gewoon uit mijn duim zuig, maar ik heb niet veel meer gedaan dan het signaleren van een trend zoals ik dat in de media en de praktijk meende op te merken en waarover ik mij in eerste instantie verbaasd afvroeg waarom al die onbetaalde beeldende kunstenaars zo gemakkelijk leken mee te gaan met al die vormen van zogenaamde “participatiekunst" waarbij, ook na de drastische bezuinigingen op de kunsten, vooral niet-kunstenaars met een wel goed betaalde aanstelling de (volledige) regie hebben. Gaandeweg kwam er bij mij toch enig inzicht en daarmee zelfs enig begrip voor al die kunstenaars die zich noodgedwongen de rol van wereldverbeteraar laten aanmeten om toch nog enige inkomsten te genereren. Want laten we wel zijn, het is voor veel beeldende kunstenaars puur overleven, iedere dag opnieuw. De beeldende kunst als een autonoom terrein, waar eigenzinnige kunstenaars in alle vrijheid onderzoeken, waarnemen, filosoferen, reflecteren, vormgeven, presenteren en acteren, staat mede door de terugtredende overheden onder een geweldige druk. De gemeentelijke en de provinciale overheden hebben om politieke redenen het accent volledig op de zogenaamde “nuttige” kunsten gelegd en hebben daarbij haar enorme kapitaal aan autonome beeldende kunstenaars volledig verwaarloosd, hen verweesd in armoede achtergelaten en hun presentatieplekken vernietigd. De kunstgelden stromen nu vooral toe naar allerlei kunstprojecten voor scholen, wijken en amateurs en, niet te vergeten, naar de speerpunten mode en ontwerpen, zoals die bijvoorbeeld in Arnhem ooit door de politiek zijn bepaald. En dan heb ik het nog niet eens over de kunstgelden die zijn weggespoeld naar mislukte top-down initiatieven, lege miljoenengebouwen, kostbare transities, dure interims, budgetoverschrijdingen en nog heel veel meer ellende dat overigens allemaal is na te lezen op internet.

Het nieuwe dogma dat kunst pas kunst is als je er wat mee kunt doen maakt het er allemaal niet beter op. De tentoonstellingen Sonsbeek’16 Transaction en Biënnale Gelderland in Arnhem en bijvoorbeeld de tentoonstelling Tomorrow is the question van Rirkrit Tiravanija in het Stedelijk Museum in Amsterdam waarin hij tafeltennistafels op het Museumplein plaatste, zijn de voorboden van het totale ontgrenzen, waarbij de vraag wat kunst is volstrekt irrelevant is geworden. Het kunstwerk is niets meer dan een ontmoetingsplek waar je vrienden maakt en er ook nog eens blij van wordt.

Wellicht kan enige bezinning ons helpen. De publicist Paul Scheffer had het al eerder over de (bedreigde) grenzen in Europa, bijzonder interessant is de manifestatie “Een Muur voor Verandering” in Expoplu, Van Oldenbarneveltstraat 63-A, Nijmegen op zondag 19 juni van 15:00 tot 22:00 georganiseerd door De Visionarissen, een jong reflectieplatform, waaronder Eef Veldkamp uit Arnhem. In de avond is er onder meer een lezing van Prof. Dr. Henk van Houtum, waarin hij zal ingaan op hoe muren identiteiten scheppen. Van Houtum is hoofd van het ‘Nijmegen Centre for Border Research’.

Social Design (10)

De kunst en de voetafdruk.

Tekening kruispunt.

Het is grappig om te zien hoe in het Arnhemse haast iedereen over elkaar heen buitelt met superlatieven om de tentoonstelling Sonsbeek’16 Transaction te duiden nog voordat de tentoonstelling goed en wel op gang is gekomen. Met een enkel stukje in het landelijke dagblad NRC, waarin de curatorengroep ruangrupa een forse veer in haar achterste wordt gestoken omdat zij de vraag “wat nu eigenlijk kunst is” geheel overbodig heeft gemaakt, lijkt iedere dialoog bij voorbaat in de kiem gesmoord te worden omdat het woord of begrip kunst, vanaf nu werkelijk van alles of helemaal niets betekent, van iedereen is behalve de kunstenaar zelf, maar toch ook nog wel een beetje leuk moet zijn. De oproep van de curatoren voor het vrij uitwisselen van ideeën, is daarmee een loze kreet geworden omdat iedere kritiek die het eigen feestje onherroepelijk zal verstoren, ofwel niet gehoord, ofwel verdacht zal worden gemaakt.

Een van de plekken die alom geroemd wordt is de constructie die een van de kunstenaars over de waterval in Sonsbeek bouwde. Niet alleen ontneemt de constructie zonder enige compassie het zicht op een prachtige waterval in de Engelse Landschapsstijl, het bouwsel geeft ook onderdak aan een zogenaamde “bank” die “biljetten” uitgeeft die de ecologische waarde aangeven van een stukje bedreigde aarde. Ik zou zeggen tegen de maker, ga eens down to earth en situeer dat stukje aarde op de plek van het eigen bouwsel en neem dat als uitgangspunt voor een ecologische voetafdruk. Niet het ideologische, maar het concrete project is hier gevraagd met alles erop en er aan. Met materialen als bijvoorbeeld aluminium en plexiglas, opbouw, arbeid, afval en organisatie van het specifieke project, management expo Sonsbeek’16 incl. communicatie, marketing, vliegreizen Nederland-Indonesië, etc. En natuurlijk ook het integraal publiceren van die handel!
Ik weet, het klinkt een beetje hard. Liever laat ook ik mij meevoeren door het artikel in NRC: het water ruist, de bankbiljetten knisperen, het zonlicht dat gefilterd door bladeren en plexiglas naar binnenvalt, is blauw, paars en groen.