Innovatie.

Het prachtige project van kunstenaar Ap Verheggen was mij eerlijkgezegd volledig ontgaan totdat ik het zeer recent via de media vernam. Zijn project, de regenmachine The Sun Glacier, die het laat regenen in de woestijn, presenteerde hij reeds bij de Expo 2020 in Dubai. Vooral de wijze waarop dit project tot stand kwam sprak mij bijzonder aan. In een rommelige schuur ontwikkelde hij in samenwerking met enkele anderen een concept op basis van reeds bekend onderzoek waarvan wetenschappers zeiden dat het niet zou werken. 

Het hierboven staande herinnert mij sterk aan mijn eigen beeldende projecten die ik ooit in de 80-er en 90-er jaren uitvoerde. Echter, het ging mij toen niet om een maatschappelijk relevante toepassing daarvan, het ging mij eerder om een andere mindset die ik als kunstenaar met een Beta achtergrond met anderen zou kunnen delen. Zo maakte ik installaties die werkten als een radio-ontvanger en die grotendeels bestonden uit plantaardig materiaal. In samenwerking met het v. m. Appolohuis presenteerde ik enkele installaties in Eindhoven, in Tokyo en in Enschede bij de TU Twente. Mijn contacten met enkele wetenschappelijke medewerkers van het toenmalige NatLab van Philips om te participeren in hun onderzoek naar grootbeeldprojectie strandde om de enkele reden dat Philips een andere koers ging varen en niet het onderzoek, maar de markt leidend werd. Hoe treurig is het nu om te vernemen dat Philips forse schadeclaims kan verwachten omdat producten die zij op de markt brengt, zoals het Apneu-apparaat, niet voldoen aan de eisen, ja zelfs schadelijk zijn.            

The Supremes

The 3 Supremes, een waterverf van Annemarie Berends.

Bij het opruimen van je huis verbaas je je iedere keer weer over de spullen die je in zovele jaren hebt bewaard. Vooral als je beeldend actief bent komen al die ooit gemaakte werken weer als sneeuw voor de zon tevoorschijn. Aan ieder werk kleeft ook weer een herinnering. Zo vond ik een waterverf terug die mijn vrouw ooit maakte en waarin zij mij in mij jonge jaren, met lang haar, een leren jasje en een klein snorretje als derde Supreme plaatste tussen de twee andere Supremes. Het werk hangt nu op mijn werkkamer. Ik kijk er graag naar. Het herinnert mij aan een tijd die blij, ongecompliceerd en hoopvol was. 

 Over Verbeelding en Werkelijkheid

Deze tekening maakte ik ooit met een tekenstift met lichtgevoelige inkt. Het stelt een gebouw voor dat in aanbouw is. De inkt maakt dat deze schets ook geheel anders uitgelegd kan worden, te weten een gebouw in verval. Het is slechts een enkele tekening in een serie waarin ik speelde met het thema tijd en vergankelijkheid. Het is allemaal maar verbeelding zou je denken. De werkelijkheid is echter veel schrijnender. In China worden dagelijks talloze grootschalige bouwprojecten halverwege de bouw stilgelegd. De leegstaande gebouwen verweren, vervallen en worden door de natuur overwoekerd. De  verkochte appartementen in deze gebouwen kunnen nimmer in gebruik worden genomen door de toekomstige eigenaren die wel een forse lening dienen af te lossen. Wel tellen de absurde bouwactiviteiten in China mee voor hun positie in de wereld als nummer 1 BNP. Ja, even ter relativering, ook in Amerika bestaan talloze wijken, dorpen en steden die door haar inwoners zijn verlaten nadat om allerlei redenen de bedrijven er waren vertrokken om elders te produceren (o.a. in China). 

 Het ware leven

Ik herinner mij nog de tijd in de vorige eeuw dat we in het ouderlijke huis, waarin ik opgroeide, behalve een enkele kolenkachel ook een simpele distributieradio hadden, bestaande uit een aan de muur bevestigde draaibare knop met slechts 4 standen en daarnaast een los staand luidsprekerkastje. Behalve een klassieke muziekzender, die toen niet mijn voorkeur had, kon ik slechts op een enkele zender afstemmen die de populaire muziek van die tijd liet horen. Ja, de belangrijkste vocalisten en bands van de 60-er jaren kwamen allemaal voorbij. Als ik in het weekend uitging, zoals naar de Eurobeurs in Apeldoorn, waar je de hele avond kon dansen op livemuziek van zovele Nederlandse bands, hoorde ik zowat alle covers van nummers, die ik eerder op de radio hoorde, weer voorbijkomen. Het was een feest van herkenning, naast het plezier van het dansen met leuke meisjes en de vele ontmoetingen daarna. Dat mijn kennis van het mondiale muziekgebeuren toen zeer beperkt was deed er helemaal niet toe. Nu, 50 jaar later, staat mij via de diverse media een overweldigend aanbod van de meest prachtige muziek ter beschikking waaruit ik mijn persoonlijke keuzes maak die ik in speellijsten kan vastleggen en die ik iedere keer opnieuw naar behoefte kan oproepen en afspelen in de beslotenheid van mijn werk- en studiekamer. Zo zie je maar, zowel in de beperking als in de overvloed schuilt het ware leven.           

 Nederland, september 2022.

Het is crisistijd. Meerdere bereiken binnen het maatschappelijke domein zoals het wonen, de energie, de zorg, het klimaat en de waarde van de Euro staan sterk onder druk. Er zijn hiervoor, behalve de recente oorlog tussen Rusland en Oekraïne, meerdere oorzaken aan te wijzen. Een daarvan is het neoliberale beleid onder onze langstzittende premier in Nederland waarbij het streven naar een kleinere overheid prioriteit nummer 1 was. De markt zou het allemaal wel oplossen. We zien nu de schaduwzijden van deze politiek. Om maar een enkel voorbeeld te noemen, terwijl voor de gebruikers de prijzen voor energie, zoals gas, stroom en benzine, in recordtempo stijgen, maken de producerende en leverende bedrijven recordwinsten waarmee zij hun beleggers plezieren. Een ander, niet onbelangrijk aspect is dat de Nederlandse overheid zichzelf daarbij ook als een ware ondernemer heeft opgesteld door 17.5 miljard van haar 20 miljard kuub gas opbrengst via (geheime) langlopende contracten te verkopen aan deze en gene. Zij is daarmee medeverantwoordelijk voor de exorbitante stijging van de gasprijs. Het zijn immers de simpele wetten van de markt. Als de vraag hoog is en het aanbod klein dan stijgt de prijs. Dan heb ik het nog niet eens over het forse belastingdeel binnen de huidige gasprijs die door onze overheid in rekening wordt gebracht aan iedere afnemer en waarover ik haar nog niet heb gehoord om dit bedrag voor iedere consument sterk te verlagen.

Het hierboven staande raakt direct aan onze fundamentele waarden en behoeften. Wie had het ooit voor mogelijk gehouden dat er in onze huidige tijd, met zoveel geavanceerde technologie in onze vrije westerse wereld, discussies zouden ontstaan over armoede, kilte en soberheid? Gaan we niet meer voorwaarts? Het is haast ondenkbaar om dat te beseffen. Op het moment dat ik dit artikel schrijf zie ik op mijn televisie de uitvaart van de Engelse koningin voorbijkomen. Door voorgangers van de anglicaanse kerk worden hoogdravende teksten uitgesproken die haar tot een heilige maken die Engeland en het Gemenebest ten volle heeft gediend. Zoals het Geloof uitzicht biedt op hoop, verlossing, troost en zelfs het eeuwige leven is er ook nog de Kunst die zelfs in barre tijden een vrij speelveld biedt voor onze gedachten en gevoelens om er een vorm aan te geven.

Laten we de kunst vooral levend houden.  

 Museum Arnhem.

Na twee eerdere pogingen is het mij gelukt om een bezoek aan het Museum Arnhem te brengen. Op zondag 4 september 2022 mocht ik samen met mijn partner eindelijk genieten van het verbouwde museumpand. Via de entree kwam ik direct in het museumcafé terecht. Ik trof het zeer op deze dag, want via de openstaande deuren kon ik meteen weer door naar buiten lopen waar het gezelligheid troef was met een muzikaal optreden, met ligkussentjes, leuke zitjes en met vele stalletjes met drankjes, ijsjes en exotische hapjes. Je kon er zelfs ook bakjes met frieten laten aanrukken. Een minpuntje was echter de biologische/organische witte wijn die ik om reden van haar straffe karakter met moeite naar binnen kon werken. Na een uurtje gezelligheid werd het toch eens tijd om de tentoonstelling binnen te gaan bezoeken. Aan de twee zijden van het centraal liggende museumcafé zijn via poortjes beide tentoonstellingsruimten te bezoeken. Met onze Vriendenloterij VIP- kaart ging het scannen van ons toegangsbewijs geheel naadloos. Na eerst een doodlopende ruimte doorlopen te hebben heb ik ook de tweede ruimte bezocht. Ik dacht in mijn onschuld, in een Museum voor Beeldende kunst ook beeldende werken te gaan zien en er vervolgens ook mijn eigen gedachten over te hebben. Maar dat bleek toch een vergissing te zijn. Ik werd geconfronteerd met een bombardement aan teksten om de tentoongestelde werken op een juiste manier te duiden. Het thema van de tentoonstelling betrof meerdere maatschappelijke onderwerpen waaronder de klimaatcrisis, het slavernijverleden enzovoort. Dat Museum Arnhem de wereld gaat redden, wie gelooft dat nu. Laat de kunst toch weer vrij en onafhankelijk zijn.                 

(v.h.) Pop-up Galerie B53 Oranjerie Apeldoorn

"Portret" van Nico Schulte (bewerking door Wim Streep)

Ik probeer zoveel mogelijk kennis te nemen van de beeldende werken die in musea, galeries en beurzen worden geëxposeerd. Ja, er gebeuren prachtige dingen in kunstenland. Voor mij is er echter ook een belangrijke reden, om met name het gesubsidieerde deel van het kunstcircuit kritisch te bezien. Net iets te vaak zie ik beeldende werken, waarvan de insiders de conceptuele kwaliteit hoog inschatten, maar die mij naar vorm en inhoud op geen enkele manier raken. In een poging de betekenis van deze werken toch te begrijpen, construeer ik zelf maar een concept om de betekenis van deze werken toch te kunnen duiden. Laten we wel zijn, Het kan toch niet de bedoeling zijn van de subsidiegever om de kunstliefhebbers in verwarring achter te laten en hen in raadselen te verstrikken? 

Laat ik, na het hierboven staande, ook een positieve ervaring noemen. Het betreft mijn ervaring met beeldende kunstenaars die, behoudens een enkele cursus, geen beeldende opleiding hadden gevolgd en die ik de kans gaf om te exposeren in mijn pop-up galerie B53 in de Oranjerie in Apeldoorn. Het is al weer een tijd geleden dat ik deze pop-up galerie mocht runnen in het winkelcentrum de Oranjerie in Apeldoorn, nadat ik dat ook meerdere jaren op een tweetal leegstaande locaties in Arnhem mocht doen. Tot mijn spijt moest ik de galerie in Apeldoorn tijdens de Coronacrisis sluiten. De Coronatijden lijken nu voorbij, hoewel de gepaste zorg voor een herleving daarvan aanwezig blijft. Ik blijf echter wel geïnteresseerd in een nieuwe start van de galerie op deze of op een andere locatie. Vooral de ontmoetingen met zovele personen die geen beeldende opleiding hadden genoten, maar wel hun beeldende werk op deze vrije, onafhankelijke plek wilden tentoonstellen, heeft mij bekoord. Bij de presentatie van het beeldende werk bij onze eerste ontmoeting, waarvoor zij zelf het initiatief namen, kon ik vaak direct de persoonlijke noodzaak navoelen waarom zij beeldende werken maakten. Na uiteraard ook de aangeboden werken op hun beeldende kwaliteit te hebben beoordeeld, mocht ik een plek aanbieden aan onder meer de twee religieuze zussen uit Colombia, de filmmaakster uit Iran, de studente uit Rwanda, de Rotterdamse bootwerker en de ex-politieman, beiden gewoon uit Nederland. 

Het voorgaande dat ik hier schrijf, klinkt wellicht wat discutabel, gezien mijn activiteiten als beeldend kunstenaar, die voor zijn experimentele beeldende werk meerdere malen een subsidie van de diverse overheden mocht ontvangen om zijn bizarre ideeën in binnen- en buitenland uit te kunnen voeren en gezien mijn verleden als kunstdocent (in het vo, het mbo en het hbo (o.a. oud-docent van ArtEZ), die ook redelijk ingevoerd is in het z.g. “officiële” kunstcircuit. Het is echter mijn vaste overtuiging dat de fenomenen "beeldende kunst" en "persoonlijk leven" onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden en meer aandacht verdienen.

 

 Over het beeldende proces.

schaduwen op mijn kamerwand.

Ik wil beslist niet ontkennen dat de autonome beeldende kunst uit de meest diepzinnige of filosofische overwegingen haar vorm en uitdrukking kan krijgen. Deze inzichten vervolgens ook met beelden willen meedelen aan het “publiek” is haast vanzelfsprekend. Ik merk hierbij op dat het beeldend werken vanuit mijn zelf geconstrueerde concepten mij zeker niet vreemd is gezien de "experimentele" installaties die ik binnen het kunstcircuit uitvoerde. Maar laten we wel zijn, de beeldende kunst wordt immers ook gevoed door het gewone, alledaagse leven zelf. Voortdurend dringen er zich, ook bij mij, onderwerpen op die vragen om mijn aandacht om deze verder beeldend uit te werken. Deze onderwerpen ontstaan vaak op een volstrekt natuurlijke wijze uit de plekken waar ik mij de laatste jaren vaak bevind. Ik geef een enkel voorbeeld. Een van die plekken is wonderwel mijn eigen huis waar ik vaker dan voorheen vertoef. Was het eerder de Coronacrisis die mij meer aan huis bond nadat ik mijn laatste pop up- galerie mede om deze reden moest sluiten, nu is de reden voor het zitten in de voorkamer aan de oostzijde van mijn huis de zorg voor mijn prachtige 2 jarige tweelingjongens van mijn dochter waarmee ik speel, die ik voorlees en een flesje geef voordat ze in hun bedjes gaan slapen en waarna ik, enigszins vermoeid, opnieuw zittend op de bank met regelmaat door de reflectie van de zon uit het westen in de ruiten van de geparkeerde auto’s in mijn straat levendige schaduwbeelden van de bomen en planten in mijn voortuin zie verschijnen op de wanden in mijn voorkamer. Dat roept bij mij onmiddellijk de vraag op of ik dit voor mij zelf houd of dat ik dit beeldend verder ga uitwerken en zo ja hoe dan? Via foto’s, prints, video’s, tekeningen, schilderingen aanwijzingen of anderszins? ik laat het u t.z.t. weten. 

 Museum Arnhem

Sorry, we zijn gesloten.

Het Museum Arnhem mocht ik helaas nog niet bezoeken ondanks mijn pogingen daartoe. Toen ik laatst op een zondag enkele gasten op bezoek had die slecht ter been waren en we het Museum wilden bezoeken was het onmogelijk om in de directe omgeving van het gebouw te parkeren. Toen ik dat aan een vriend vertelde antwoorde hij: "Toen de kunst nog elitair was had je dat probleem niet". Dat kan best wel kloppen, bedacht ik mij. Vroeger had ik een heuse Museumpas, nu heb ik gratis toegang met mijn Vriendenloterij Vip-kaart. Een week later bleek het Museum tijdens de Pinksterdagen tot mijn verrassing gesloten te zijn en stond ik voor een dichte deur. Blijkbaar had de directie de gevleugelde uitdrukking "Kunst na arbeid" niet in haar vizier. In de media lees ik later de reacties van zovele andere kunstliefhebbers die net zoals ikzelf teleurgesteld zijn. Pas geopend na een jarenlange kostbare verbouwing zou je een open, welwillende houding verwachten om het publiek te verwelkomen. Niets is echter minder waar. In reactie op de klachten van de vele teleurgestelde kunstliefhebbers die tijdens de pinksterdagen voor diezelfde dichte deur stonden reageerde de directie van het Museum Arnhem in de media met een mededeling dat de sluiting tijdens de Pinksterdagen een staande praktijk betrof die ook al voor de sluiting, zo’n 4 jaar geleden, zou gelden. Hoe belachelijk!  Alsof we dat als argeloze burgers zouden moeten weten. De directie voerde nog een ander excuus aan. Dit betrof haar medewerkers die na de drukke openingsweken wel toe waren aan een vrije dag. Dat 40 % van mijn inleg bij de Vriendenloterij naar Stichting Museum Arnhem gaat maakt mijn teleurstelling alleen maar groter. De reactie van de directie van dit zwaar gesubsidieerde instituut komt op mij als kil en arrogant over. Het Pinksterweekend is voor velen immers een moment bij uitstek voor o.a. een museumbezoek. Het is een regelrechte misser van de Museumdirectie die haar beleid in deze dient bij te stellen.

 Het beeld is in het oog van de kijker.

Pergola met ingepakte pilaren.

Het meest recente project dat ik binnen de beeldende kunst ondernam betreft de illusiebeelden die ik schilderde. Het zijn beelden die nimmer expliciet, detaillistisch of zelfs realistisch worden. Het zijn beelden in hun allereerste, primitieve fase van ontstaan, zou je kunnen zeggen. Ik hanteerde daarbij meerdere thema’s. Dit zijn voornamelijk “landschappen”, maar bijvoorbeeld ook “figuren in interieur”. Binnen ieder thema bepaalde ik vooraf de specifieke beeldende kenmerken waaraan de beelden moesten voldoen, zoals voor de compositie, de contrasten, de kleur, de perspectief, etc. Je zou deze kenmerken als een soort van algoritmes kunnen opvatten. Mijn intentie was om in deze werken enkel een voorstel voor een beeld te suggereren of anders gezegd daartoe een voorzet te doen om daarmee de kijker de maximale ruimte te geven om het beeld zelf verder in te vullen met eigen associaties en zo tot een persoonlijke afbeelding te maken. Het beeld is immers in de ogen van de kijkers. De aanleiding om deze serie van werken te maken was het besef dat in onze digitale en virtuele wereld niet iedere afbeelding zonder meer waarachtig is en vertrouwd mag worden. Voor een goed begrip, deze constatering is strikt persoonlijk. Hoewel het begrip fake news actueler is dan ooit, wil ik hier als beeldend kunstenaar beslist niet de grote ziener gaan uithangen die de wereld wel even de maat gaat nemen. Ik laat hier geen eigen werken zien maar wel een geheel ander passend voorbeeld. De hierboven staande foto betreft een verbouwing van de pergola in het park waar ik dicht bij woon. Van een afstand bezien leken de ingepakte pilaren door de firma Koninklijke Woudenberg voor even sterk op Griekse beelden. Dat was mijn allereerste associatie. Bij het benaderen van de pergola zag ik vooral het plastic en het bindwerk dat het verse metselwerk moest beschermen. Al met al, het ging in bovenstaand voorbeeld om een subjectieve waarneming van een fysieke plek die direct daarna teruggekoppeld kon worden op haar "echtheid". Temeer, de pergola is daadwekelijk verbouwd, maar ook daarna had ik een alleraardigst contact met de directie van Koninklijke Woudenberg waarin zij o.a. haar werknemer beslist een kunstenaar noemde. Ja, in de virtuele, digitale wereld is het nog maar de vraag of de "waarheid" van teksten en beelden ooit nog te achterhalen is. Je zou zelfs de vraag kunnen stellen of we daar nog wel naar op zoek zijn.