Kevelaer, kevelaer.

Old men.

 

In Kevelaer bezocht ik op 21 juni jl. een van de kerken in dit pelgrimsstadje. Op hetzelfde moment kwamen er 50 oude mannen de kerk binnen. Ik dacht eerst aan een lading toeristen en daarna aan een fotosessie toen zij zich groepsgewijs voor het altaar opstelden. Hoe slecht kunnen je gedachten zijn. De "fotograaf" bleek een dirigent te zijn, de "toeristen" zangers in een koor. Zij hebben werkelijk prachtig gezongen. Ik geef toe, ik was ontroerd. Hoe is het mogelijk dat zoiets moois uit al die oude strotten tevoorschijn komt? Ik ben niet gelovig, maar zou er toch niet iets van voorzienigheid bestaan? Die dag was ik jarig.

Queen Maxima

Old Ladies.



Bij de troonsafstand van Beatrix verscheen er een beeldje van onze koningin op de markt van gadgets. Het beeldje leek sprekend op een gadget dat al veel langer bestaat en dat koningin Elisabeth van Engeland voorstelt. Houding en postuur waren nagenoeg identiek, alleen was er voor de gelegenheid een ander hoofd opgezet. Nu Maxima de koningin is gaat die truc niet meer op. Er zal een geheel nieuw beeld gemaakt moeten worden. Ik zou de ontwerper willen adviseren om inspiratie op te doen in het pelgrimsstadje Kevelaer (D) waar een keur aan uit hout gesneden Mariabeelden te bewonderen is. Graag geef ik een voorbeeld van een beeld dat ik zag in een van de winkels:

Mariabeeld in winkeletalage Kevelaer 2013.





Horrorscenario.

Natuurterreinen(2).

Je zou bijna gaan denken dat de minister mijn artikel over de aankoop van natuurterreinen dat ik eerder op deze blog plaatste heeft gelezen en tot inkeer is gekomen zodat daarmee een heus horrorscenario is voorkomen. Dat is natuurlijk niet zo. Staatsbosbeheer gaat in het kader van de bezuinigingen bij nader inzien toch maar niet allerlei versnipperde stukjes zogenaamd natuurterrein aan particulieren verkopen. Ik begrijp dat wel. Kopers gaan zich niet vrijwillig voor heel veel geld ondergeschikt maken aan allerlei regels om deze terreinen te beheren zonder hun eigen ambities te kunnen waarmaken. Het was allemaal te voorzien. Ik vraag mij af wat dit opzetje heeft gekost dat tot helemaal niets heeft geleid. Ik zou zeggen haal die vele miljoenen terug die de boeren jaarlijks krijgen om bij te dragen aan het natuurbeheer en, zo leert onderzoek, weggegooid geld is. Zelf had ik ook wel een beeldentuin willen beginnen. Helaas.

Drippings

Eenvoud en Complexiteit.

Dripping X (detail), Nico Schulte 1985.

Voor het laten vallen van verfdruppels op een ondergrond is geen enkele beeldende kunstopleiding nodig. Dat kan iedereen. Het is vaak niet meer dan een onwelgevallig verschijnsel bij het schilderen van je huis. Om een balletje te trappen in je eigen tuin of straat met een zelf geïmproviseerd doel hoef je ook niet de voetbalacademie gevolgd te hebben. Voetbal is in beginsel een simpel spelletje. Het professionele voetbalbedrijf is echter zeer complex waar het de vele belangen en visies betreft. Dat geldt ook voor het kunstbedrijf. Hoe simpel ook, druppels, stippen en punten komen in de moderne en hedendaagse kunst met enige regelmaat voor binnen het esthetische kader van de diverse stromingen zoals het pointillisme, de op-art, de action painting en bijvoorbeeld, zeer actueel, bij een individueel kunstenaar als Damien Hirst. Om het belang daarvan te snappen moet je goed ingevoerd zijn als een professional, kunsthistoricus, verzamelaar of investeerder. Dat is maar zeer weinigen gegeven.  

Barbarisme

Verloedering.

Arnhemse school Onderlangs Arnhem 2013. 



Om de begroting van de 4-jaarlijkse Sonsbeek-tentoonstellingen in Arnhem sluitend te krijgen worden na iedere tentoonstelling door de diverse overheden voor forse bedragen werken aangekocht die vervolgens in de stad geplaatst worden voor het publiek. Uitzonderingen daargelaten, leiden deze werken na aankoop of gift meestal een kommervol en verloederd bestaan omdat het onderhouden van de kunstwerken in dit plaatje meestal niet is meegenomen. Een kleine rondgang door de stad leert dat het met de kunst in de openbare ruimte slecht gesteld is. De “AKU fontein” spuit niet of nauwelijks, de “Golven” van Peter Struycken zijn gore parkeerplaatsen geworden en de strenge bouwsels van de "Arnhemse School" zijn haast geruïneerd. De ambities van de stadsbestuurders in Arnhem blijven niettemin groot. Zij koesteren zelfs plannen voor een Kunstenkluster, een grootschalig bouwproject ten behoeve van het Museum en het Filmhuis. Niets kan, zelfs in deze tijden van crisis, onze volksvertegenwoordigers en wethouders meer afschrikken. Niet het feit dat deze instellingen al riante plekken bezitten die recent nog voor vele miljoenen vernieuwd zijn, zelfs niet het feit dat vergelijkbare projecten in de regio failliet zijn. Uiteraard was er niets te duchten van een zeer kostbaar referendum waarvan al bij voorbaat vaststond dat de uitslag uiterst negatief, maar door de te verwachten lage opkomst, niet geldig zou zijn. Het klinkt wat obligaat, maar het is pure geldverspilling, egotripperij en machtswellust dat onze bestuurders parten speelt. Vernieuwing komt altijd van onderaf. Onze bestuurders zouden daar beter naar moeten luisteren. Het filmhuis in Arnhem begon ooit met een initiatief van Ger Bouma in het jongerencentrum Willem I. Om een film te zien werd er iedere week opnieuw op de eerste verdieping een zaaltje vrijgemaakt en houten klapstoeltjes geplaatst. Ik heb er de mooiste films gezien. Een harde reet voor een moment, een verlichte geest voor altijd!

Natuurterreinen

Staatsbosbeheer.

Staatsbosbeheer in Nederland is door bezuinigingen gedwongen om uiterst kleine en versnipperde stukjes zogenaamde “natuurterreinen” te veilen die buiten de hoofdstructuur van natuurgebieden gelegen zijn in overwegend agrarische gebieden. De term natuurterrein is hier volstrekt misplaatst. Je zou het onbenutte of onnuttige grond kunnen noemen. De nieuwe kopers zullen deze terreinen  niet onaangetast laten vanwege hun natuurwaarde maar zullen deze optimaal willen benutten. Het hek is nu van de dam. Het laat zich raden dat er binnenkort hele rare dingen gaan gebeuren in het Nederlandse landschap. Het is definitief afgelopen met ons zelfbeeld van Nederland met groene weilanden, gouden akkers, blauwe luchten, vlijtige molens en verre horizonnen. Een simpele verzameling afbeeldingen, ontleend aan Google, volstaat om een voorlopige invulling te geven aan dit horrorscenario. Wat te denken van motorclubs, sm-resorts en xtc-labs? Laat staan beeldentuinen. 

Principes

Een verleiding weerstaan.

In een van de zalen van de Schouwburg in Arnhem voerde ik einde 1970 ter gelegenheid van een SLAK- feest (SLAK staat voor Stichting Leniging Ateliernood Kunstenaars) een performance uit. In voorbereiding op mijn performance had ik de zaal volgestort met wit zand waarmee ik een aantal realistische zandbeelden maakte en waarin ik meerdere gedemonteerde orgels plaatste waardoor de elektrische circuits van deze orgels sterk ontregeld werden. Tijdens mijn performance had ik mij met plakelementen fysiek verbonden met dit chaotische systeem en werkte ik verder aan de zandbeelden waarbij iedere aanraking van mijn handen met het zand hoorbaar werd in een verrassende doch absurde geluidsmix. Ik heb dit project, net als vele andere projecten, nooit gedocumenteerd omdat ik destijds van mening was dat ieder document van een tijdelijke beeldende actie toch maar een vervalsing was van het oorspronkelijke beeldende werk dat ik vooral in situ maakte. Ik vraag mij nu wel eens af waarom ik toen zo principieel hierin was. Op die momenten zou ik het documentatiemateriaal dat vast nog ergens bij derden bestaat willen terughalen. Toch ga ik dat niet doen. Iedereen kent dat gevoel. Je computer crasht, je vreest om een deel van je leven te verliezen omdat je zoveel bestanden kwijt bent die je niet hebt gesaved maar die je zo dierbaar waren. Dat gevoel duurt maar heel even tot het moment dat je merkt dat je leven gewoon doorgaat. 

Image

Het is niet wat het lijkt.

Industrielandschap X detail. Acryl/op papier. Nico Schulte.

Stedelijk landschap X detail. Acryl op papier. Nico Schulte.

Uitgaande van het gegeven dat metaforen bij de waarneming van de alledaagse werkelijkheid een belangrijke rol spelen - neem bijvoorbeeld de metafoor hemel en aarde - en je maakt vervolgens uit het rijke arsenaal van beeldmiddelen zoals punt, lijn, vlak, contrast, structuur of vlakverdeling een selectie, dan ontstaan er, onder de voorwaarde dat je die set van beeldmiddelen met enige soepelheid en variatie toepast bij het schilderen met witte en zwarte verf (en haar mengtinten) in langgerekte stroken op papier, na het inkaderen van delen van die geschilderde stroken, bij verrassing ongekende beelden van landschappen in het oog van de kijker. Die landschappen kunnen stedelijke landschappen, zee-, industrie-, heide- of winterlandschappen zijn. Blijkbaar kun je die beelden – die niet verwijzen naar een bestaand landschap en in feite niet meer zijn dan louter illusies – oproepen door vooraf met een "onzichtbare hand" een soort van regie toe te passen. Ook in onze “echte” wereld worden vele dynamische processen door onzichtbare, diepere, onderliggende patronen bepaald. We kennen die patronen ook wel als codes, fractalen, symmetrieën of algoritmen. De hier bovenstaande beschrijving is in zekere zin toepasbaar op allerlei andere terreinen waarbij het gaat om beeldvorming. Actueel is de politieke discussie over de vraag of Eerste Kamerleden in Nederland bij het beoordelen van wetten de (commerciële) belangen van hun broodheren niet teveel zouden dienen. Het verweer van deze Kamerleden is dat zij hun onafhankelijkheid zeer hoog hebben zitten door in de Kamer niet het woord te voeren over onderwerpen waar zij in hun professionele leven direct bij betrokken zijn. Dit is een staaltje pure beeldvorming, waar wij natuurlijk niet intrappen. Wie gelooft nu echt dat buiten het zicht van de Kamer de fracties niet overleggen met het veld? Daar is de "onzichtbare hand" optimaal aanwezig en vindt de afstemming, beïnvloeding en sturing geheel ongezien plaats.   

War

Eenvoud.

Een ladder, een opening en een staaf. De atoomzuil van Enrico Fermi is in al haar eenvoud haast romantisch. Het zou ook zomaar een onschuldige beeldende installatie kunnen zijn. Hoe verraderlijk is echter de werkelijkheid. Dit project ging vooraf aan de bombardementen op Japan met als doel de oorlog te beëindigen. Met vreselijke gevolgen. Het beeld van de enorme energie die bij kernreacties vrij komt staat in schril contrast met het haast kinderlijke beeld dat deze ontwerpschets ons geeft. We zien een eenvoudig bouwsel van gestapelde blokken waartegen een trapje staat om de drie gaten te bereiken waarvan in een gat een staaf gestoken is. Om het vierde gat te bereiken zal je eerst van het trapje af moeten stappen om het daarna te verplaatsen en er opnieuw op te klimmen. Staande op dit trapje moet je geheel handmatig en puur op je gevoel die staven in- en uitschuiven om bij de holten met uranium te geraken. Ik weet niet of het Enrico Fermi zelf was die deze haast onmogelijke klus uiteindelijk met succes klaarde. Feit is wel dat slechts een paar jaar later de kernbommen op Japan vielen. De kernrampen in Rusland en Japan, de dreiging van Iran en het immense afvalprobleem hebben de kernsplitsing als een vreedzame leverancier van energie er niet groter op gemaakt. Ook Noord Korea dreigt nu met een kernaanval. Je zou er bang van worden ware het niet dat de president van Zuid Korea, Mevrouw Park, zeer onderkoeld heeft gereageerd op de uiterst doorzichtige strategie van Noord Korea om hulp af te dwingen omdat het land in feite failliet is. Hoe zit het eigenlijk met de kernfusie? Zij beloofde ons ooit schone energie, net zoals energie uit zon, wind, waterstof, getijde, aardwarmte en biomassa. Deze vormen van energie kun je niet meer, zoals kernenergie, als een machtsmiddel inzetten. Hoewel Amerika en Europa nog wel een paar atoombommen achter de hand hebben, lijkt de grootste dreiging te bestaan in aanvallen op onze uiterst kwetsbare infrastructuur en softwaresystemen. Hier schuilt het grootste gevaar voor onze veiligheid. Kunnen wij die niet zelf als een machtsmiddel inzetten? 

Wild

Herten.

Herten op de Hoge Veluwe.

Hoewel ik al tientallen jaren de Hoge Veluwe bezoek kende ik het bestaan van het wild op dit natuurterrein slechts vanuit de media. Toen ik onlangs op weg was naar het Kröller-Müller Museum zag ik met behulp van de zoomfunctie van mijn recent aangeschafte Aiptek HD videocamera van nauwelijks 100 euro voor het eerst "echte" herten. Het heeft mij aan het denken gezet. Die natuur is er natuurlijk niet zomaar, daar zit mensenwerk achter met allerlei beleids- en beheersinstanties. In de wereld van de kunsten is het eigenlijk niet anders. Wat wij als publiek mogen zien wordt in grote mate bepaald door de ouderwetse hiërarchieën van overheden, instituten en kapitaalkrachtigen. Hoe autonoom en vrij is de kunst eigenlijk? Marcel Duchamp verklaarde ooit dat alles kunst kon zijn, Joseph Beuys verklaarde dat iedereen een kunstenaar was en Marshall McLuhan verklaarde dat iedereen kunst kon bezitten. Het fenomeen Internet heeft al deze idealen nog eens bevestigd. Maar wat is er van terecht gekomen? Het wordt tijd om de wilddrempels rond het Kröller-Müller Museum eens te verwijderen en het wild met de kunst te confronteren.